Skip to main content

Scheepvaart

Welke scheepvaartbronnen zijn er?

Binnen het Stadsarchief vormt het archief van de Koninklijke Nederlandse Stoombootmaatschappij (KNSM) een belangrijke bron voor onderzoek naar de scheepvaart.

In dit archief zijn ook archieven van de dochtermaatschappijen van de KNSM opgenomen. Deze zijn geïntegreerd in dezelfde inventaris en moeten dus binnen het KNSM-archief worden geraadpleegd. Het gaat om de volgende maatschappijen:

Daarnaast bevat deze inventaris ook het archief van een zelfstandige vennootschap waarin de KNSM als deelnemer betrokken was:

Wat is er te vinden?

In deze bronnen zijn gegevens te vinden over zowel het personeel als de passagiers. Hieronder staat per maatschappij aangegeven waar deze gegevens terug te vinden zijn.

KNSM

Personeel

Gegevens over het personeel van de KNSM zijn te vinden in de map ‘Personeel’, onder de map ‘Bemanningen’. Binnen de map ‘Bemanningen’ bevinden zich verschillende documenten over het personeel, onderverdeeld in drie hoofdcategorieën:

- Stamboeken met personeelsgegevens:

- Personeelskaarten:

- Bemanningslijsten van schepen:

  • Kaartsysteem houdende gegevens betreffende de bemanningen van schepen, alfabetisch per schip 1954 – 1976, inventarisnummers 1003-1011;

  • Bemanningslijsten, alfabetisch per schip, met hiaten 1972 – 1981, inventarisnummers 1012-1033.

Passagiers

Gegevens over de passagiers zijn te vinden in de map ‘Passagierslijsten en bagagemanifesten’. In deze map zijn de volgende stukken opgenomen:

  • Bagagemanifesten 1958-1963, inventarisnummers 1665-1669;

  • Klappers op de passagiers naar West-Indië 1949-1951, inventarisnummers 1661-1662;

  • Passagierslijsten van inkomende en uitgaande schepen 1940-1952, inventarisnummer 1653;

  • Passagierslijsten inkomende en uitgaande passagiers West-Indische bestemmingen 1954-1963, inventarisnummers 1679-1696;

  • Passagierslijsten Europese bestemmingen inkomend en uitgaand 1954-1963, inventarisnummers 1670-1678.

KWIM

Personeel

Gegevens over het personeel van de KWIM zijn te vinden in de map ‘Personeel’, onder de map ‘Bedrijfsmiddelen’. In deze map zijn de volgende stukken opgenomen:

  • Personeelskaarten varend personeel alfabetisch geordend, inventarisnummers 2816-2861;

  • Stamboeken houdende de gegevens van de bemanningen van stoomschepen en van dienstgegevens van bemanningsleden 1884-1925, inventarisnummers 2812-2813.

Passagiers

Er zijn geen passagiersgegevens van de KWIM. Alleen een klein aantekenboekje met gegevens over particuliere- en gouvernementspassagiers uit de periode 1912-1939, inventarisnummer 2886.

KHL

Personeel

In de map ‘Personeel’ zijn de volgende stukken opgenomen:

  • Personeelskaarten van het varend personeel, inventarisnummers 2931-3015;

  • Register van gegevens van aangemonsterde scheepsbemanningen 1914-1919, inventarisnummer 2928.

Passagiers

Registers van passagiers met hiaten 1909-1935, inventarisnummers 3047-3068. Hier zijn de landverhuizers uit Oost-Europa te vinden die via de Amsterdamse haven naar Zuid-Amerika reisden. Alleen de gegevens van eerste- en tweede klas passagiers zijn bewaard gebleven. Minder vermogende passagiers, het leeuwendeel van de landverhuizers, zullen niet worden gevonden.

 Voor het vinden van registraties van landverhuizers kun je terecht bij het Noord-Hollands Archief in Haarlem. Daar wordt het archief bewaard van de ‘Staatscommissie van toezicht over de doortocht en het vervoer van landverhuizers te Amsterdam (1861–1934).

NVtvvdKHL

Personeel

In de map ‘Personeel’ zijn de volgende stukken opgenomen:

Passagiers

In de map ‘Lijnvaart’ zijn de volgende stukken opgenomen:

  • Passagierslijsten geordend op scheepsnaam 1961-1981, inventarisnummers 3470-3481;

  • Passagiers die meevaren op vrachtschepen 1935-1960, inventarisnummers 3431-3433.

VNS

Personeel

In de map ‘Personeel’ zijn de stamboeken van gezagvoerders, stuurlieden, machinisten en ander varend personeel 1920-1940, inventarisnummers 3580-3584.

 Passagiers

 Geen passagiersgegevens.

Overige bronnen

Archief van de Waterschout 1747-1868

In dit archief zijn de monsterrollen uit de periode 1770-1838 opgenomen. In de monsterrollen zijn de betrekkingen tussen de rederij, de kapitein en het schip enerzijds en de bemanning anderzijds vastgelegd. De gages staan ook vermeld. De monsterrollen over de periode 1770-1838 zijn vrijwel compleet bewaard, die van voor 1770 heel summier, die van na 1838 ook. Daarnaast zijn er ook indexen op de kapiteinsnamen en scheepsnamen die voorkomen in de monsterrollen.

Archief van de Cargadoors Vinke & Co

In dit archief zijn de personeelskaarten van de volgende maatschappijen opgenomen:

  • Personeelskaarten Vinke & Co 1925 – 1929 en 1946 – 1964, niet openbaar;

  • Personeelskaarten NV Nederlandse Maatschappij voor de Walvisvaart 1950 – 1963, niet openbaar.

Archief van het Vaderlandsch Fonds ter Aanmoediging van 's Lands Zeedienst (Kweekschool voor de Zeevaart)

Het belangrijkste onderdeel van dit archief zijn de registers, met indexen die verwijzen naar folionummers, van kwekelingen waarin de  vorderingen werden bijgehouden tijdens hun verblijf op de school. Dit zijn de comportementboeken 1785 – 1971. Via ‘Persoonsvermelding’ kan ook worden gezocht op naam van een kwekeling om te zien of deze voorkomt in de comportementboeken.

Archieven van de Schout en Schepenen, van de Schepenen en van de Subalterne Rechtbanken

Indien een schip iets overkwam, van een lichte schade tot zelfs vergaan, dan liet de schipper een aantal bemanningsleden een getuigenis afleggen voor een notaris, over de oorzaak van de averij. Dit was de zogenoemde scheepsverklaring. De scheepsverklaring vormde de basis van een vonnis Averij-Grosse. De vonnissen werden uitgesproken door de Commissarissen van Zeezaken van de Bank van Assurantiën en Averijen.

Het Vonnis Averij-grosse bepaalde hoe de schade werd verdeeld over de schipper en de bevrachters. De bevrachters en de bedragen staan vermeld. Daarnaast bevatten de Vonnissen Averij-grosse informatie over de onfortuinlijke gebeurtenissen aan boord, gebaseerd op de scheepsverklaring

In dit archief is de rechtspraak in criminele (straf zaken) en civiele zaken opgenomen. Stukken van de vier Subalterne Rechtbanken zijn ook in dit archief te vinden: Bank van Huwelijkse Zaken en Injurien, Bank van Zeezaken, Bank van Kleine Zaken, Bank van Assurantien en Avarijen.

Archief van S. Hart: (gedeeltelijke) toegang op de notariële archieven

De volgende stukken uit dit archief zijn van belang voor de scheepvaart:

Index op schippers (inventarisnummers 400 t/m 427);

Index op de scheepsnamen (inventarisnummers 514 t/m 552);

Index op de bevrachtingscontracten 1598 - 1779 (inventarisnummers 557 t/m 569);

Index op scheepsverklaringen 1739 – 1780 (inventarisnummers 570 t/m 572).

Notarieel Archief

Zie hiervoor de uitleg van het Notarieel Archief 1578 – 1915.

NB: Voor de 17de eeuw is het notarieel archief, wat betreft de scheepvaart, de enige bron bij het Stadsarchief Amsterdam.

Archief van de Oppercommissarissen der Havens, Walen en Kranen en van de Havendienst, kort aangeduid als het Archief van de Havendienst, 1843-1983.

In dit archief bevinden zich registers van de Amsterdamse haven binnenkomende en verlatende zeeschepen.

Er zijn twee series:

  • 1834-1920: opgesplitst in Oosterdok, Westerdok, gezamenlijk havengebied en Noorderkwartier en het IJ;

  • 1920-1979.

Andere instellingen

Nationaal Archief in Den Haag. Hier bevindt zich het archief van de Nedlloyd. Daarin zijn de stukken van de volgende maatschappijen in opgenomen: Stoomvaart Maatschappij Nederland (SMN); Koninklijke Pakketvaartmaatschappij (KPM); Koninklijke Java-China-Japan Lijnen (KJCPL).

In het Nationaal Archief bevinden zich ook de archieven van de Marine (Admiraliteit), de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en de West-Indische Compagnie (WIC).

Noord-Hollands Archief in Haarlem. Hier bevindt zich het archief van de Amsterdamse Waterschout: gegevens van schepelingen van 1835-1967: registers van schepelingen, registers van afgegeven monsterboekjes, registers van monsterrollen.

Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Het Scheepvaartmuseum beschikt over een imposante, in scheepvaart gespecialiseerde bibliotheek, met daarbij een grote expertise, ook betreffende de Amsterdamse haven.